Trong bối cảnh giá gạo đang có dấu hiệu tăng phi mã, Bộ Nông nghiệp Philippines (DA) cảnh báo các nhà bán lẻ, thương lái và nhập khẩu gạo rằng những người vi phạm mức giá trần mới do Chính phủ áp đặt đối với gạo nhập khẩu sẽ đối mặt với nhiều hình phạt. Đến nay, Việt Nam vẫn là nguồn cung gạo lớn nhất cho Philippines, chỉ trong 10 ngày đầu tháng 5/2026, đã có 23 tàu chở gạo của Việt Nam cập cảng Philippines.
Philippines đưa ra cảnh báo về việc vi phạm mức giá trần với gạo nhập khẩu
Theo thông tin từ Bộ Nông nghiệp Philippines (DA), Bộ này vừa có cảnh báo các nhà bán lẻ, thương lái và nhập khẩu gạo rằng những người vi phạm mức giá trần mới do Chính phủ áp đặt đối với gạo nhập khẩu có thể phải đối mặt với án tù, phạt tiền hàng triệu peso, thậm chí là đóng cửa kinh doanh theo Luật Giá cả.
Trước đó, Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. đã ra lệnh áp đặt mức giá trần 30 ngày đối với gạo tấm 5% nhập khẩu để kiềm chế tình trạng giá bán lẻ không hợp lý, bất chấp giá gạo toàn cầu giảm và thuế nhập khẩu được hạ thấp.
Bộ trưởng Nông nghiệp Francisco P. Tiu Laurel Jr. cho biết, biện pháp mới này mang lại cho Chính phủ thẩm quyền pháp lý mạnh mẽ hơn so với các biện pháp can thiệp giá cả trước đây.
“Không giống như giá bán lẻ đề xuất tối đa trước đây chủ yếu dựa vào sự thuyết phục về mặt đạo đức và sự tuân thủ tự nguyện, mức giá trần bắt buộc hiện cho phép Bộ Nông nghiệp áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với những người vi phạm”, ông Tiu Laurel nói.
Theo Luật Cộng hòa số 7581, hay còn gọi là Luật Giá cả, những người vi phạm mức giá trần do Chính phủ Philippines quy định đối với các mặt hàng thiết yếu có thể bị phạt tù từ 1 đến 10 năm, phạt tiền từ 5.000 đến 1 triệu peso, hoặc cả hai, tùy thuộc vào quyết định của tòa án.
Gạo được xếp vào loại hàng thiết yếu theo luật của Philippines, do đó thuộc thẩm quyền quản lý của Bộ Nông nghiệp (DA) trong thời kỳ giá cả tăng quá mức hoặc không hợp lý.
Ngoài các hình phạt hình sự, Bộ Nông nghiệp Philippines (DA) cũng có thể áp dụng các biện pháp xử phạt hành chính theo quy định thi hành Luật Giá cả. Các biện pháp này bao gồm đóng cửa tạm thời hoặc vĩnh viễn các cơ sở kinh doanh, tịch thu hoặc thu giữ các sản phẩm vi phạm, đình chỉ hoặc thu hồi giấy phép kinh doanh, và ban hành lệnh ngừng hoạt động. Các cơ sở vi phạm cũng có thể bị phạt tiền hành chính từ 1.000 peso đến 1 triệu peso.
Luật cũng quy định rằng các cán bộ hoặc nhân viên của các công ty vi phạm mức giá trần có thể phải chịu trách nhiệm cá nhân. Bộ Nông nghiệp Philippines cho biết, các đội giám sát và thanh tra sẽ tăng cường kiểm tra tại các chợ công cộng, siêu thị và cửa hàng bán lẻ gạo trên toàn quốc trong thời gian thực hiện 30 ngày. Mức giá trần có thể được sửa đổi, gia hạn hoặc bãi bỏ sau khi xem xét.
Cho đến nay, Việt Nam vẫn là nguồn cung gạo lớn nhất cho Philippines. Theo bản tin của Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), từ ngày 01/05 – 11/05/2026 có 25 tàu vào các cảng Hồ Chí Minh và Mỹ Thới xếp hàng với số lượng dự kiến 168.650 tấn gạo các loại, trong đó có 2 tàu đi Malaysia và châu Phi, còn lại đều đến Philippines.
Giá gạo tại Philippines tăng, dự kiến khối lượng nhập khẩu gạo sẽ tăng mạnh
Bản tin của VFA cũng cho thấy, thị trường gạo Philippines đang có dấu hiệu thắt chặt khi các yếu tố thời tiết cực đoan, hạn hán và chi phí sản xuất leo thang đồng thời gia tăng áp lực lên ngành lúa gạo.
Tại khu vực North Cotabato, nhiệt độ tăng cao kéo dài đã khiến ruộng lúa khô hạn và hệ thống thủy lợi bị ảnh hưởng, gây thiệt hại đáng kể cho sản xuất.
Nông dân lo ngại rằng hiện tượng El Niño, với xác suất xảy ra khoảng 79% trong giai đoạn từ tháng 6 đến tháng 8/2026 và có thể kéo dài đến đầu năm 2027, sẽ tiếp tục làm trầm trọng hơn tình trạng khô hạn, suy giảm lượng mưa và gia tăng áp lực lên hệ thống cấp nước vốn đã suy yếu.
Giá phân bón tại Philippines đã tăng lên khoảng 2.900 peso/bao, trong khi chi phí nhiên liệu tiếp tục leo thang do biến động giá dầu toàn cầu và tác động từ xung đột Trung Đông. Diễn biến này khiến nhiều nông dân giảm động lực xuống giống và có nguy cơ làm sản lượng gạo nội địa giảm từ 20–50%, kéo tổng sản lượng năm 2026 xuống mức thấp nhất trong vòng 10 năm, khoảng 18,6–18,8 triệu tấn.
Khi nông dân cắt giảm đầu tư đầu vào và hệ thống tưới tiêu chịu áp lực lớn, giới phân tích cảnh báo năng suất lúa trong vụ mùa tới có thể suy giảm đáng kể. Tác động kinh tế đã bắt đầu phản ánh rõ trên thị trường tiêu dùng.
Giá bán lẻ hiện dao động khoảng 55–63 peso/kg, và Bộ Nông nghiệp Philippines cảnh báo giá có thể tăng lên 62 peso/kg vào thời điểm thu hoạch tháng 9 nếu điều kiện nguồn cung không được cải thiện.
Chi phí vận tải nội địa và nhiên liệu tăng cao, cùng với giá cước vận tải quốc tế leo thang và biến động thị trường toàn cầu, đang tiếp tục khuếch đại áp lực giá. Ở cấp độ chính sách, Chính phủ Philippines đang cố gắng cân bằng giữa mục tiêu ổn định nguồn cung và khả năng tiếp cận của người tiêu dùng.
Chính phủ khẳng định chương trình gạo 20 peso/kg không chỉ là biện pháp trợ giá ngắn hạn mà là sáng kiến an ninh lương thực dài hạn, nhằm hỗ trợ các hộ thu nhập thấp nhưng vẫn hạn chế tác động tiêu cực tới thu nhập của nông dân.
Tuy nhiên, chính sách này được triển khai trong bối cảnh Philippines dự kiến nhập khẩu gạo ở mức cao kỷ lục khoảng 4,8 triệu tấn trong năm 2026, phản ánh khoảng thiếu hụt nguồn cung nội địa ngày càng lớn.
Đồng thời, Philippines cũng đang gia tăng các biện pháp bảo hộ thương mại đối với nhập khẩu gạo. Chính phủ đã khởi động cuộc điều tra tự vệ đối với gạo nhập khẩu giai đoạn 2020–2025, sau khi các tổ chức nông dân cho rằng gạo giá rẻ nhập khẩu đang gây sức ép lớn lên sản xuất trong nước.
Điều này đặt ra bài toán cân đối khá nhạy cảm bởi Việt Nam hiện vẫn chiếm khoảng 87% tổng lượng gạo nhập khẩu của Philippines, do đó việc siết nhập khẩu có thể làm tăng nguy cơ thiếu hụt nguồn cung trong ngắn hạn.
Hiện tại, tồn kho gạo của nước này vẫn ở mức tương đối an toàn, khoảng 1,877 triệu tấn tính đến ngày 1/3/2026, thấp hơn tháng trước nhưng vẫn cao hơn cùng kỳ năm trước. Song song đó, Chính phủ Philippines đang xem xét thêm nhiều biện pháp can thiệp nhằm giảm áp lực giá cả.
Một trong các phương án được nghiên cứu là áp trần giá tạm thời đối với gạo nhập khẩu ở mức 50 peso/kg để giảm gánh nặng cho người tiêu dùng.
Ngoài ra, các chiến lược pha trộn các lô gạo nhập khẩu hoặc khuyến khích sử dụng sản phẩm thay thế như gạo – ngô cũng đang được đánh giá nhằm hạn chế đà tăng giá bán lẻ.
Các hiệp hội nông dân đang kiến nghị Chính phủ hành động quyết liệt hơn. Nhóm này đề xuất gói hỗ trợ khoảng 50.000 peso cho mỗi nông dân, cùng với các biện pháp tăng cường hệ thống thủy lợi, hỗ trợ nhiên liệu và cung cấp miễn phí giống cây trồng thích ứng khí hậu.
Theo cảnh báo của họ, nếu không có sự can thiệp đủ mạnh, El Niño sắp tới có thể gây ra thiệt hại tương đương các năm thiên tai nghiêm trọng trước đây, không chỉ với lúa gạo mà còn ảnh hưởng tới nhiều loại lương thực khác, qua đó đe dọa trực tiếp đến thu nhập nông hộ.
Nhìn tổng thể, Philippines hiện đang phải ứng phó đồng thời với ba áp lực chính: lạm phát do giá gạo tăng, xu hướng siết chặt chính sách nhập khẩu thông qua các biện pháp tự vệ thương mại và rủi ro sản xuất ngày càng lớn từ khí hậu cùng chi phí năng lượng.